Nghị quyết 10 được các chuyên gia đánh giá là dấu mốc thay đổi tư duy thu hút đầu tư nước ngoài của Việt Nam. Thay vì ưu tiên quy mô vốn FDI như trước, chính sách mới hướng tới các dự án mang theo công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển giao tri thức và tạo giá trị gia tăng, đặt mục tiêu đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Nghị quyết 10 thay đổi tư duy thu hút FDI theo hướng công nghệ cao
Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, điểm cốt lõi của Nghị quyết 10 không nằm ở việc đặt mục tiêu thu hút thêm vốn đầu tư nước ngoài, mà ở sự chuyển dịch chiến lược sang xây dựng một hệ sinh thái FDI hiện đại, chất lượng và phát triển bền vững.
Ông Dominic Scriven, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch điều hành Dragon Capital, cho rằng một trong những đột phá quan trọng nhất của Nghị quyết là xác định khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là bộ phận không tách rời của nền kinh tế Việt Nam. Thông điệp này khẳng định nhà đầu tư nước ngoài được đối xử bình đẳng, đồng thời xác định thị trường vốn và các nhà đầu tư trên thị trường vốn là một thành phần quan trọng của khu vực FDI.
Theo ông, sự thay đổi lớn hơn nằm ở định hướng thu hút đầu tư. Nếu trước đây trọng tâm là quy mô dòng vốn thì nay Việt Nam ưu tiên các dự án mang theo công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển giao tri thức và tạo giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Việc thu hút FDI cũng được xác định không đánh đổi môi trường, tài nguyên hay hệ thống an sinh xã hội.
Ông Sử Ngọc Khương, Giám đốc cấp cao Bộ phận Tư vấn Đầu tư Savills Việt Nam, nhận định Nghị quyết 10 đánh dấu sự chuyển dịch từ tư duy "thu hút vốn" sang tư duy kiến tạo năng lực cạnh tranh quốc gia. Theo ông, giá trị của Nghị quyết không nằm ở mục tiêu thu hút từ 200-300 tỷ USD vốn FDI đăng ký mà ở việc định hình mô hình tăng trưởng dựa trên công nghệ, tri thức và đổi mới sáng tạo.
Ông cho rằng trong giai đoạn tới, câu hỏi quan trọng sẽ không còn là Việt Nam thu hút được bao nhiêu vốn FDI, mà là thu hút được bao nhiêu công nghệ, bao nhiêu tri thức và bao nhiêu giá trị gia tăng cho nền kinh tế.
Mục tiêu thu hút FDI thế hệ mới tập trung vào công nghệ, đổi mới sáng nạo, nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng. Ảnh: IPV
Môi trường đầu tư minh bạch trở thành lợi thế cạnh tranh mới
Sau hơn ba thập kỷ thu hút đầu tư nước ngoài, Việt Nam đã trở thành điểm đến hấp dẫn trong khu vực nhờ vị trí địa lý thuận lợi, môi trường chính trị ổn định, lực lượng lao động cạnh tranh và mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng khắp.
Tuy nhiên, theo ông Sử Ngọc Khương, các tập đoàn đa quốc gia hiện đã thay đổi tiêu chí lựa chọn địa điểm đầu tư. Những yếu tố như tính minh bạch của môi trường đầu tư, khả năng dự báo chính sách, hiệu quả thực thi pháp luật, mức độ bảo vệ quyền tài sản và chất lượng quản trị quốc gia ngày càng ảnh hưởng lớn đến quyết định đầu tư dài hạn.
Ông nhấn mạnh: "Trong giai đoạn mới, lợi thế cạnh tranh bền vững của một nền kinh tế không còn nằm ở mức ưu đãi cao hơn đối thủ mà ở khả năng tạo dựng niềm tin. Niềm tin đó được hình thành từ sự ổn định chính sách, tính nhất quán trong thực thi và khả năng bảo vệ hiệu quả các quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp."
Theo chuyên gia này, chính vì vậy các cam kết về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, quyền sở hữu tài sản, bảo vệ vốn đầu tư và nguyên tắc không áp dụng hồi tố theo hướng bất lợi cho doanh nghiệp trong Nghị quyết 10 đã nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng đầu tư quốc tế.
Định hướng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu
Một trong những nội dung nổi bật của Nghị quyết 10 là chuyển trọng tâm sang thu hút các nguồn lực tạo năng suất dài hạn cho nền kinh tế.
Danh mục lĩnh vực ưu tiên bao gồm bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, công nghệ sinh học, công nghệ năng lượng, logistics hiện đại cùng nhiều ngành công nghệ cao khác.
Song song với đó, Việt Nam đặt mục tiêu thu hút các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), trung tâm dữ liệu, trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm điều hành khu vực và các dịch vụ dùng chung của các tập đoàn đa quốc gia.
Theo các chuyên gia, định hướng này thể hiện tham vọng nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Hiệp hội Thương mại Hoa Kỳ tại Việt Nam (AmCham Việt Nam) đánh giá Nghị quyết 10 là bước phát triển tích cực và kịp thời trong chiến lược thu hút đầu tư của Việt Nam. Hiệp hội cho rằng việc ưu tiên công nghệ tiên tiến, đổi mới sáng tạo, R&D, việc làm có kỹ năng cao và tăng cường liên kết với doanh nghiệp Việt Nam phù hợp với thế mạnh của nhiều doanh nghiệp Hoa Kỳ.
Cách tiếp cận này cũng phù hợp với mục tiêu dài hạn của Việt Nam là từng bước nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu và hướng tới trở thành quốc gia có thu nhập cao với tốc độ tăng trưởng kinh tế hai con số bền vững.
Đến năm 2030, Nghị quyết đặt mục tiêu có khoảng 10.000 doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng của khu vực FDI. Theo các chuyên gia, điều này cho thấy trọng tâm chính sách đã chuyển từ thu hút vốn đơn thuần sang nâng cao hiệu ứng lan tỏa đối với doanh nghiệp trong nước, qua đó tăng năng lực cạnh tranh nội tại và giảm phụ thuộc vào lợi thế chi phí truyền thống.
Doanh nghiệp kỳ vọng luật hóa cơ chế chuyển giao công nghệ và nội địa hóa
Ở góc độ doanh nghiệp trong nước, ông Trần Thành Trọng, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty CP Sáng Ban Mai, cho rằng Nghị quyết 10 tạo kỳ vọng lớn khi ưu tiên thu hút FDI công nghệ cao thay vì thu hút vốn bằng mọi giá.
Theo ông, hai nội dung được doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là nội địa hóa nguồn cung và nội địa hóa chuỗi cung ứng cho doanh nghiệp FDI.
Ông đề xuất các mục tiêu của Nghị quyết cần được luật hóa và định lượng cụ thể, chẳng hạn quy định rõ dự án FDI ở từng quy mô vốn phải sử dụng tỷ lệ nhất định nhà thầu nội địa, sản phẩm hoặc nguyên liệu do doanh nghiệp Việt Nam sản xuất. Đây sẽ là cơ sở để tạo hiệu ứng lan tỏa và hình thành mạng lưới doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của khu vực FDI.
Ông cũng kỳ vọng Chính phủ và các địa phương sẽ ưu tiên cấp phép cho những dự án sử dụng nguồn lực trong nước và có cam kết chuyển giao công nghệ.
Theo ông Trọng, Việt Nam chỉ nên thu hút các dự án công nghệ mới, công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo hoặc dự án tự động hóa hoàn toàn, sử dụng ít lao động và ít đất đai. Trong khi đó, các ngành doanh nghiệp trong nước đang có lợi thế như may mặc và giày da không nên tiếp tục trở thành trọng tâm thu hút FDI do có đặc điểm thâm dụng lao động.
Cùng quan điểm, ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM, cho rằng Việt Nam đang bước vào giai đoạn thứ hai của quá trình thu hút FDI, chuyển trọng tâm từ quy mô sang chất lượng. Theo ông, vốn chỉ là một phần, còn công nghệ và chuyển giao thị trường mới là tiêu chí quan trọng.
Ông đề xuất cần quy định các doanh nghiệp FDI khi đầu tư vào Việt Nam phải mang theo công nghệ và có lộ trình chuyển giao cụ thể. Tuy nhiên, để tiếp nhận hiệu quả, doanh nghiệp Việt cũng phải nâng cao năng lực, phát triển nguồn nhân lực có tay nghề và sẵn sàng tiếp cận công nghệ mới.
Theo ông Sử Ngọc Khương, giai đoạn 2026-2030 sẽ không còn là cuộc cạnh tranh về quy mô vốn FDI mà là cuộc cạnh tranh về chất lượng môi trường đầu tư. Ông cho rằng cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển hạ tầng hiện đại và bảo đảm tính nhất quán trong thực thi chính sách sẽ là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết 10.
Ông nhận định nếu các cải cách được triển khai đồng bộ, Việt Nam có thể chuyển từ vị thế tham gia chuỗi giá trị sang đồng kiến tạo chuỗi giá trị toàn cầu trong thập kỷ tới.
(Nguồn: LDG)
